Hình ảnh Rồng trong văn hóa lịch sử Việt Nam

Rồng chính là một trong 12 con giáp, có vị trí hấp dẫn trong văn hóa, tín ngưỡng của dân tộc và cũng là ấn tượng linh thiêng liên quan đến truyền thuyết con rồng cháu tiên của người Việt. Qua mỗi triều đại phong kiến, ấn tượng rồng lại có sự cải biến rõ rệt.

Hình tượng rồng còn được hình dung lên từ thời đại Hùng Vương qua con vật thân dài có vẩy như cá sấu được chạm trên các bao bì đồ rất nhiều bấy giờ. Tuy nhiên, thời kì này hình tượng rồng còn khá thô sơ, không cần tinh tế.

2fe1f7d6 bbd1 430f a412 296cf3562429 Hình ảnh Rồng trong văn hóa lịch sử Việt Nam
Rồng thời Hùng Vương trông giống với các bài trí cá sấu

Sau thời kì bắc thuộc triền miên, con rồng Việt Nam lộ rõ rõ nét dưới thời Lý. Hình ảnh "rồng bay lên", Thăng Long, tượng trưng cho khí thế vươn lên của dân tộc, được đem đặt cho đất đế đô. Rồng thời Lý tượng trưng cho mơ ước của cư dân trồng lúa nước nên thường xuyên được tạo trong khung cảnh của nước, của mây cuộn.

Rồng thời Lý thường ngẩng đầu lên, miệng thì há to, mép trên của miệng không có mũi, kéo dài ra thành một số loại vòi uốn mềm mại, vươn lên cao, vuốt nhỏ dần về cuối. Một chiếc răng nanh mọc từ cuối hàm trên, uốn cong và vắt qua vòi mép ở trên, có trường hợp răng nanh rất dài, uốn lượn mượt mà để vươn lên, hoặc với vòi lên bao lấy viên ngọc.

Thân rồng dài, dọc sống lưng có một hàng vảy thấp tỉa riêng ra từng cái, đầu vây trước tua vào hàng vây sau. Bụng là đốt ngắn như bụng rắn, có bốn chân, mỗi chân có ba ngón phiá trước, thường không ngón chân sau. Vị trí của chân bao giờ cũng đặt ở một nơi nhất định. Chân trước mọc gần giữa khúc uốn thứ nhất, chân đối xứng phía bên kia nằm gần cuối khúc uốn này. Hai chân sau như vậy cũng ở gần khoảng giữa khúc uốn thứ ba. Cả bốn chân vẽ ra một khủyu phía đằng sau và có móng giống chân loài chim.
315b1823 1c20 4dbf a2ce 56abb5b169af Hình ảnh Rồng trong văn hóa lịch sử Việt Nam
Hình ảnh rồng thời Lý khá rõ nét mang khí thế thăng thiên tượng trưng cho khí thế của dân tộc

Hình tượng con rồng thời Trần có nhiều thay đổi thành phần hóa học hơn so với thời Lý. Rồng thời Trần không phải mang nặng bản sắc chờ đợi nguồn nước nữa. Dạng tự chữ "S" bắt tay mất đi hoặc biến dạng thành hình con, đồng thời xuất hiện thêm hai chi tiết nhất là cặp sừng và đôi tay.

Đầu rồng uy nghi và đường bệ với chiếc mào lửa ngắn hơn. Thân rồng tròn lẳn, mập mạp, nhỏ dần về phía đuôi, uốn khúc nhẹ, lưng võng hình yên ngựa. Đuôi rồng rất nhiều dạng, khi thì đuôi thẳng và nhọn, khi thì xoắn ốc. Các vảy cũng đa dạng. Có vẩy như những nửa hình hoa tròn nhiều cánh đều đặn, có vẩy bạn chỉ cần những nét cong nhẹ nhàng.
e2197927 f2cb 4d8a a209 f91ed49b8e8e Hình ảnh Rồng trong văn hóa lịch sử Việt Nam
Rồng thời Trần bao nhiều phá cách mới lạ

Sang đến đời nhà Hồ thân hình của hình tượng rồng có phần mập mạp hơn thấy rằng sự sung sức, độc đáo của vương triều vừa mới sáng lập bằng cuộc cải cách của Hồ Quý Ly.
30a880b7 5e6d 4cae 9d87 69f66c91fe3e Hình ảnh Rồng trong văn hóa lịch sử Việt Nam
Rồng thời nhà Hồ có thân hình mập mạp hơn

Thời Lê, khi Nho giáo thành quốc giáo, uy lực của nhà vua lên tới tột đỉnh, thì các thiết kế con rồng dũng mãnh hơn với móng quặp, sừng dài, bờm dựng… Rồng không cần kíp là một trong một con vật mình dài rắn uốn lượn đều đặn nữa mà có ở trong nhiều tư thế khác nhau.

Đầu rồng to, bờm lớn ngược ra sau, mào lửa mất hẳn, thay vào lại là một số nhiều loại mũi to.Thân rồng lượn hai khúc lớn. Chân có năm móng sắc nhọn quắp lại dữ tợn. Rồng thời Lê tượng trưng cho quyền uy phong kiến. Cũng chính hình như từ thời đại này bộc lộ quan niệm tứ linh (bốn con vật thiêng) tượng trưng cho uy quyền của vương triều Rồng hiện đại trong tứ linh. Ba vật thiêng kia là lân (tượng trưng cho sự thái bình và minh chúa), qui (con rùa – tượng trưng sự bền hơn của xã tắc) và phụng (tượng trưng cho sự thịnh vượng của triều đại).
6cba73c2 c691 4c19 956b 5d4ecaa78c49 Hình ảnh Rồng trong văn hóa lịch sử Việt Nam
Rồng thời Lê tượng trưng cho quyền uy phong kiến

Sang đến thời Mạc, rồng uốn khúc tùy tiện, phản ánh một thế hệ hỗn độn, phân liệt, tranh chấp liên miên…
de065e3a ba86 444f 8e89 ffbe1c16a982 Hình ảnh Rồng trong văn hóa lịch sử Việt Nam
Rồng thời nhà Mạc uốn khúc thể hiện thời kỳ phân tranh

Thời Trịnh Nguyễn phân tranh, rồng vẫn còn nhanh nhất trong bộ tứ linh nhưng vẫn được nhân cách hóa, được cấp cho đời thường như hình rồng mẹ có bầy rồng con quây quần, rồng đuổi bắt mồi, rồng trong cảnh lứa đôi.

Đến thời nhà Nguyễn trở về vẻ uy nghi tượng trưng cho năng lượng thiêng liêng. Rồng được thể hiện tại nhiều tư thế, ẩn mình trong đám mây, hoặc ngậm chữ thọ, hai rồng chầu mặt trời, chầu hoa cúc, chầu chữ thọ… Phần lớn mình rồng không dài ngoằng mà uốn lượn vài lần với độ cong lớn. Đầu rồng to, sừng giống sừng hươu chĩa ngược ra sau. Mắt rồng lộ to, mũi sư tử, miệng há lộ răng nanh. Vậy trên lưng rồng có tia, phân bố dài ngắn đều đặn. Râu rồng uốn sóng từ dưới mắt chìa ra cân xứng hai bên. Hình tượng rồng dành cho vua có năm móng, còn đó là bốn móng.
0537552a d9c0 48e2 a3a9 06c7a1869df5 Hình ảnh Rồng trong văn hóa lịch sử Việt Nam
Rồng nhà Nguyễn trở về vẻ uy nghi tượng trưng cho sức mạnh thiêng liêng

Theo Yeudulich

Từ khoá liên quan:

  • văn hóa việt nam thời bắc thuộc
  • viet nam thoi bac thuoc
  • hinh anh lich su viet nam
  • hinh anh lich su ve thang long thoi mac
  • hinh anh van hoa viet nam thoi bac thuoc
Tags: ,